Het meeste extra geld uit het akkoord staat in de begroting, een deel van de bezuinigingen schuift

Van het geld voor nieuw beleid uit het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten stond bij de Miljoenennota 87 procent op de ontwerpbegroting van een ministerie, die de Kamer nog moet vaststellen; 4,1 miljard stond nog op de Aanvullende Post. Van de bezuinigingen schoof een deel: de verhoging van het eigen risico is een jaar uitgesteld, de verlaging van het maximumdagloon en de koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting vanaf 2033 zijn geschrapt, en de hervormingen van WW en WIA gingen van de begroting, met de besparing voorlopig elders geboekt. Samen gaat het om ongeveer 3,8 miljard van de 57,9 miljard aan bezuinigingen en lastenverzwaringen in het akkoord; de vrijheidsbijdrage en het niet verlagen van het eigen risico blijven staan. Aan de uitgavenkant schoof de envelop voor chronisch zieken een jaar op, en houdt het kabinet over het akkoordgeld 1,5 miljard aan prijs- en loonbijstelling in.

Redactie Blunt · stand Miljoenennota 2027 en brief van 29 september 2026 · Zo rekenden we

Een coalitieakkoord is vooral tekst: voornemens, afspraken, richtingen. Wat die voornemens kosten en opleveren, staat in een bijlage, de budgettaire tabel. Daarin heeft elke maatregel een bedrag per jaar. Die tabel is het plan. De begrotingsstukken die erna kwamen, de Voorjaarsnota 2026 en de Miljoenennota 2027 die het kabinet in september presenteerde, laten zien hoe het is verwerkt.

Dit stuk legt de twee naast elkaar. Wat veranderde er na het akkoord, hoeveel geld gaat er volgens het akkoord bij en af, en waar staat dat geld in de begroting?

We namen alle 72 regels uit de tabel en zochten bij elke regel op waar het bedrag in de Kamerstukken terugkomt. De redactie controleerde elke regel. 66 regels hebben een bedrag in de jaren 2027 tot en met 2030. Zes niet, zoals de koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting, die pas in 2033 zou ingaan en die het kabinet inmiddels heeft geschrapt, en de nationale investeringsinstelling (NII), die niet meetelt voor het begrotingssaldo. Alle bedragen hieronder zijn opgeteld over die vier jaar. Wie bedragen per jaar kent uit andere berichtgeving, ziet hier dus grotere getallen: de defensie-investering loopt bijvoorbeeld op van 2,1 miljard in 2027 naar 9,5 miljard in 2030.

Na het akkoord: wat schuift

De tabel bij het akkoord is niet het eindpunt. In de Miljoenennota 2027 en de ontwerpbegrotingen die erbij horen, schuift het kabinet een aantal maatregelen uit de tabel op, vooral bezuinigingen. Samen gaat het om ongeveer 3,8 miljard van de 57,9 miljard aan bezuinigingen en lastenverzwaringen in het akkoord, uitgesteld, geschrapt of voorlopig elders geboekt, gerekend met de bedragen uit de tabel; de grootste bezuinigingen, de vrijheidsbijdrage en het niet verlagen van het eigen risico, blijven staan. Vast staat het allemaal nog niet: de Tweede Kamer behandelt de ontwerpbegrotingen dit najaar en kan ze met amendementen wijzigen, en daarna moet ook de Eerste Kamer ze aannemen. Eén maatregel met een bedrag in 2027-2030 is geschrapt, de verlaging van het maximumdagloon; de koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting, die pas in 2033 zou ingaan, is “definitief geschrapt”.

Het eigen risico laat de verschuivingen het duidelijkst zien. Het akkoord rekende voor 2027 op 460 euro: de huidige 385 euro, geïndexeerd naar 400, plus 60. De Voorjaarsnota kwam uit op 455 euro, met een indexatie naar 395. “Het kabinet heeft besloten de verhoging van het verplicht eigen risico met € 60 uit te stellen naar 2028,” staat in de ontwerpbegroting van Volksgezondheid. In 2027 wordt het eigen risico daardoor 400 euro, alleen door indexatie. De uitgaven onder de Zorgverzekeringswet stijgen in 2027 met 613 miljoen euro, de zorgtoeslag met 102,8 miljoen, en er komt 436,5 miljoen minder aan eigen risico binnen. Ook de envelop voor de zorgkosten van chronisch zieken schuift naar 2028: in 2027 staat er 350 miljoen minder voor.

In de sociale zekerheid gaat het akkoord op twee punten anders. “De in het coalitieakkoord opgenomen maatregel om het maximumdagloon met 20% te verlagen, wordt geschrapt,” schrijft het kabinet in de Miljoenennota. Dat kost over 2028-2030 samen 1,3 miljard. De kortere duur van de WW zou bij de Miljoenennota een jaar later ingaan, op 1 januari 2029: in de sociale verzekeringen kost dat 783 miljoen in 2029 en 586 miljoen in 2030, op de begroting van Sociale Zaken staat er 99 en 71 miljoen minder. Twee weken later veranderde dat opnieuw; zie hieronder.

Ook aan de kant van wat erbij komt schuift iets. Het kabinet betaalt de indirecte kostencompensatie over 2026, een regeling voor de energie-intensieve industrie die ook in de tabel staat, een jaar eerder uit: 333 miljoen in 2027 in plaats van 2028. Twee andere wijzigingen gaan over de hele begroting. Over het geld uit het akkoord houdt het kabinet een deel van de jaarlijkse bijstelling voor prijzen en lonen in: over 2027-2030 samen 367,8 miljoen voor prijzen en 1,1 miljard voor lonen. En het kabinet herijkt het financiële kader: het uitgavenkader en het inkomstenkader gaan elk cumulatief 2,7 miljard omlaag. “De ruimte is onder andere benut voor lastenverlichting,” schrijft het kabinet in de Miljoenennota.

Wat het schuiven kost, betaalt niet per se het thema zelf. Het kabinet sluit de uitgaven als één pakket: “Hogere uitgaven die onder het kader vallen, moeten gedekt worden door lagere uitgaven elders op de begroting.” Volgens de kadertoets in de Miljoenennota kost het uitstellen, schrappen en verzachten in de sociale zekerheid over 2027-2030 bijna 4 miljard, en het uitstel van het eigen risico 1,0 miljard. Ongeveer 1,6 miljard wordt gevonden bij dezelfde onderwerpen: de kinderopvang, de envelop voor chronisch zieken die een jaar opschuift, en de gezinsenveloppe, waarvan “de eerste tranche 2027 […] wordt gehalveerd”. De grootste andere posten in dezelfde toets horen bij geen thema: 3,0 miljard aan extra verwachte onderuitputting in 2027 en 2028, een meevaller van 1,9 miljard op de afdrachten aan de Europese Unie, en de al genoemde inhouding op de prijs- en loonbijstelling over het akkoordgeld, die het kabinet gebruikt om tegenvallers te dekken. De buffer voor prijsrisico’s in de SDE-subsidie gaat omlaag, samen 1,7 miljard; daaruit betaalt het kabinet onder meer het CO2-opslagproject Aramis. Een rekening per maatregel maakt het kabinet niet; het totaal sluit. En voor de WW en de WIA is de dekking na de brief van 29 september nog open.

Twee weken na de Miljoenennota ging het kabinet verder. In een brief aan de Tweede Kamer van 29 september 2026 haalt het “de eerder voorgenomen hervormingen op de WW, tegemoetkoming arbeidsongeschikten en de WIA (IVA) van de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid”, om ruimte te maken voor afspraken met werkgevers en werknemers. Die maatregelen staan daarmee niet meer op de begroting van Sociale Zaken. De besparing die ermee was ingeboekt, boekt het kabinet voorlopig op de reservering voor de prijsbijstelling van de ministeries, behalve veiligheid en infrastructuur: 305 miljoen in 2029, 1,4 miljard in 2030 en 2,4 miljard in 2031. Levert het overleg met werkgevers en werknemers te weinig op, dan “zal het kabinet in het voorjaar definitief bezien op welke wijze de besparingen gedekt worden binnen de uitgaven”. Wat dit betekent voor wie een uitkering heeft of krijgt, staat daarmee nog niet vast.

Wat het akkoord zegt

Volgens de tabel komt er over vier jaar 70,1 miljard euro bij, aan extra uitgaven en lastenverlichting. Er gaat 57,9 miljard af, aan bezuinigingen en lastenverzwaring. Alles bij elkaar verslechtert het begrotingssaldo daardoor met 12,3 miljard.

Dat verschil zit bijna helemaal in één deel van de tabel. Onderaan staan ramingsbijstellingen: bedragen die de tabel apart zet van de maatregelen, omdat de verwachting is bijgesteld. Samen is dat 14,0 miljard erbij en 799 miljoen eraf. Het meeste gaat naar asiel: 8,3 miljard voor de asielbegroting en 1,3 miljard voor een stabiele asielketen. Daarnaast staat er 2,8 miljard voor een jaar uitstel van het Europese emissiehandelssysteem ETS2: de Europese klimaatministers besloten dat ETS2 pas in 2028 begint, waardoor de inkomsten eruit een jaar later komen. En 1,6 miljard is het gevolg van amendementen op het Belastingplan 2026.

Haal je de ramingsbijstellingen eruit, dan blijft er 56,1 miljard aan nieuw beleid erbij en 57,1 miljard eraf. Het nieuwe beleid zelf verbetert het saldo dan met 1,0 miljard. Het Centraal Planbureau, dat met een andere maatstaf rekent, schreef bij het akkoord: “Binnen de kabinetsperiode leidt het pakket tot een lichte verbetering van het overheidssaldo.” Of meer geld voor asielopvang een bijgestelde raming is of een keuze, daarover kun je verschillen. Tel je het asielgeld wel als nieuw beleid, dan verslechtert het nieuwe beleid het saldo met 8,6 miljard. Dit stuk volgt de indeling van de tabel. Van de 56,1 miljard is 3,1 miljard lastenverlichting, de rest zijn extra uitgaven.

Waar het geld staat: het meeste al bij een ministerie, een deel wacht nog

Extra geld uit een akkoord gaat niet altijd meteen naar een ministerie. Vaak komt het eerst op de Aanvullende Post, een reservering bij het ministerie van Financiën voor “maatregelen waartoe is besloten maar die in afwachting zijn van nadere uitwerking”. Is een plan uitgewerkt, dan boekt het kabinet het geld over naar de ontwerpbegroting van een ministerie. Dat is een gewoon begrotingsinstrument. Zolang het geld op de post staat, kan de Kamer het niet rechtstreeks wijzigen. Op de ontwerpbegroting kan dat wel, en pas als de Tweede en de Eerste Kamer die begroting hebben aangenomen, gaat het nieuwe beleid in de regel van start. De Kamer stemt daarbij over het eerste jaar; de bedragen voor de jaren erna zijn een raming.

Bij dit akkoord ging het grootste deel van het nieuwe geld die weg. Van de 56,1 miljard voor nieuw beleid liep 49,4 miljard via de Aanvullende Post: 88 procent. Bij de Miljoenennota 2027 stond daarvan 45,3 miljard al op de ontwerpbegroting van een ministerie, gerekend met de bedragen uit de tabel bij het akkoord. Maatregelen samen goed voor 4,1 miljard stonden toen nog op de post (de Miljoenennota zelf noemt voor die posten samen 3,5 miljard), zoals de envelop voor de zorgkosten van chronisch zieken, een deel van het geld voor de versterking van gezinnen en de aanpak van armoede en schulden. Ook de NII staat er, met 3,3 miljard, maar die telt niet mee voor het saldo en heeft in de tabel geen bedrag. Direct in de begroting van een ministerie kwam 3,6 miljard aan nieuw beleid. Samen stond zo, in de bedragen van de tabel, 87 procent van het nieuwe beleid op de ontwerpbegroting van een ministerie. De overige 3,1 miljard is lastenverlichting via belastingen en premies.

De ramingsbijstellingen lopen vooral direct via de begrotingen, met de meeste bij Asiel en Migratie: 9,6 miljard. De amendementen op het Belastingplan lopen via de belastingen.

De grootste posten: defensie voorop

De grootste post in het akkoord is de investering om de NAVO-norm voor defensie te halen: 23,2 miljard euro over vier jaar, via de post naar Defensie. Dat is ruim vier op de tien euro’s van het nieuwe beleid dat erbij komt. Op de post bleef bij de Miljoenennota wel een aparte reservering voor de prijsontwikkeling van de NAVO-norm staan: 9,6 miljard over 2027-2030, die niet in de tabel bij het akkoord staat. Verder volgen de steun aan Oekraïne, onderwijs (4,9 miljard), de versterking van gezinnen (2,1 miljard), het stikstofpakket en betaalbare woningen (elk 2,0 miljard). Bij Oekraïne is de militaire steun 3 miljard per jaar in 2027-2029, en samen met de niet-militaire steun 10,3 miljard; de tabel dekt daarvan 4,9 miljard, onder meer binnen de begrotingen van Defensie en Buitenlandse Handel, zodat er per saldo 5,4 miljard bij komt. Het stikstofpakket heet in de tabel “Investeringspakket 20 mld.”: dat bedrag reikt tot 2035, en de tabel dekt een deel binnen de landbouwbegroting.

Wat eraf gaat: zorg en belastingen

Van de 57,9 miljard die eraf gaat, zit 31,0 miljard direct in de begrotingen van ministeries, inclusief 799 miljoen uit het budget voor ontwikkelingshulp. “Een deel van de eerstejaarsopvang van asielzoekers uit ontwikkelingslanden wordt conform internationale richtlijnen betaald vanuit het ODA-budget”, het budget voor ontwikkelingshulp, en volgens de tabel gaat daar vanaf 2027 meer van naar die opvang. In 2026 gaat het andersom: daar komt 620 miljoen bij. 23,8 miljard komt uit belastingen en premies: 41 procent. De laatste 3,1 miljard zijn taakstellingen die over de ministeries worden verdeeld, zoals een efficiencytaakstelling en een subsidietaakstelling.

Het ministerie waar het meeste afgaat, is Volksgezondheid: 25,5 miljard over vier jaar. Het grootste deel daarvan gaat over het eigen risico in de zorgverzekering, dat wordt betaald door wie zorg gebruikt. Het eigen risico niet verlagen, zoals eerder was gepland, en het jaarlijks indexeren levert volgens de tabel 16,0 miljard op; dat is een opbrengst ten opzichte van die geplande verlaging, niet ten opzichte van vandaag. Een verhoging met 60 euro levert 4,1 miljard op, en de tranchering 600 miljoen. Die maatregelen verlagen ook de zorgpremies; daarom staat in de bijlage bij het akkoord dat er “een compenserende lastenverzwaring voor burgers en bedrijven” komt. Zonder de 16,0 miljard van het niet verlagen is er bij Volksgezondheid 9,5 miljard eraf, minder dan de vrijheidsbijdrage hieronder. In de langdurige zorg gaat het om een bestuurlijk akkoord over de Wet langdurige zorg en het scheiden van wonen en zorg (1,8 miljard), het laten vrijvallen van de resterende envelop voor ouderenzorg (1,1 miljard) en huishoudelijke hulp uit de Wmo met een vangnet (870 miljoen). Tegelijk komt er bij Volksgezondheid 2,9 miljard bij, onder meer voor afspraken uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord.

De grootste lastenverzwaring hoort bij het thema defensie: wat het akkoord de vrijheidsbijdrage noemt, van burgers (11,7 miljard) en van bedrijven (6,6 miljard). Het is geen aparte heffing maar een verzwaring via de bestaande belastingen en premies, en staat dus niet op de begroting van Defensie. Samen is dat 18,3 miljard, tegenover de 23,2 miljard voor de NAVO-norm. Bij de Miljoenennota maakte het kabinet geld vrij voor koopkracht “om zo de belastingverhoging van de vrijheidsbijdrage te verlichten”, schrijft het in de brief bij de Miljoenennota.

Wat de cijfers wel en niet zeggen

Het akkoord telt over vier jaar 70,1 miljard euro erbij en 57,9 miljard eraf; dat zijn de bedragen uit de tabel, ook in de grafiek. Wat het kabinet daarna uitstelde of schrapte, staat in het eerste deel en verandert die bedragen niet. Zonder de ramingsbijstellingen is het nieuwe beleid ongeveer budgetneutraal. Het extra geld voor nieuw beleid ging grotendeels via de Aanvullende Post, en bij de Miljoenennota stond 87 procent ervan al op de ontwerpbegroting van een ministerie; defensie is verreweg de grootste post. Wat eraf gaat, zit vooral bij Volksgezondheid en in belastingen en premies. Na het akkoord zijn vooral bezuinigingen uitgesteld, geschrapt of van de begroting gehaald, in de zorg en de sociale zekerheid.

Begroot is niet uitgegeven. Of het geld ook echt besteed wordt, blijkt pas uit het jaarverslag over 2027, in 2028. De stand in dit stuk is die van de Miljoenennota 2027, september 2026, aangevuld met de brief van 29 september. Het Belastingplan en de ontwerpbegrotingen moeten nog door het parlement. De bedragen zijn die uit de tabel bij het akkoord en zijn niet gecorrigeerd voor prijsstijgingen. Wat het akkoord betekent voor koopkracht, de staatsschuld op lange termijn of de Europese begrotingsregels, valt buiten dit stuk. Of het akkoord goed of slecht beleid is, beoordeelt dit stuk niet; het volgt alleen het geld.

Verantwoording

Bronnen. Plan: de budgettaire tabel bij het coalitieakkoord (Kamerstuk 2026D04555, 30 januari 2026), bedragen in miljoenen euro’s per jaar. Ter vergelijking: CPB en PBL, Analyse Coalitieakkoord 2026-2030 (februari 2026). Verwerking: de Voorjaarsnota 2026 (Kamerstuk 36 915, nr. 1) met de suppletoire begrotingen, de Miljoenennota 2027 (Kamerstuk 37 020, nr. 1) met de Aanvullende Post en de brief waarmee het kabinet haar aanbood, de ontwerpbegrotingen 2027, de verticale toelichting bij de Miljoenennota 2027 (rijksfinancien.nl) en de brief van 29 september 2026 (Kamerstuk 37 020, nr. 62). Stand: Miljoenennota 2027, september 2026, met die brief.

Definities. Erbij: extra uitgaven en lastenverlichting, posten die het saldo verslechteren. Eraf: bezuinigingen en lastenverzwaring. Een maatregel met bedragen in beide richtingen, zoals de steun aan Oekraïne met de dekking erbij, staat aan de kant van zijn som over 2027-2030. Ramingsbijstelling: een regel die de tabel zelf onder ramingsbijstellingen zet. Via de Aanvullende Post: het bedrag stond op de Aanvullende Post en is naar een ministerie doorgezet of stond er bij de Miljoenennota nog op. Ook voor die maatregelen tellen we de bedragen uit de tabel bij het akkoord. Direct in de begroting: het bedrag is zonder tussenstap in de begroting van een ministerie verwerkt. Op de ontwerpbegroting van een ministerie (87 procent): onze eigen optelling van deze twee groepen, in de bedragen van de tabel, zonder het deel dat nog op de post staat; het is geen getal uit de Miljoenennota.

Werkwijze. Mogelijke vindplaatsen van elke maatregel in de Kamerstukken werden automatisch aangewezen; de bedragen komen uit de tabellen in de Kamerstukken zelf, en de redactie controleerde elk van de 72 regels en elke wijziging na het akkoord. Plan en verwerking zijn alleen aan elkaar gekoppeld waar de bron dat zelf doet. De kernclaims zijn vóór publicatie vergeleken met de berichtgeving van andere media en met de analyses van planbureaus en adviesorganen.

Afronding. Bedragen boven een miljard staan in miljarden met één decimaal, daaronder in miljoenen. Percentages zijn half naar boven afgerond op hele procenten.

Niet gemeten. Realisatie (het jaarverslag over 2027 verschijnt in 2028). Prijscorrectie. Bedragen na 2030 en in 2026. Koopkracht, staatsschuld en Europese regels. Of het beleid werkt of wenselijk is.

Meer in Maatschappij →