Tien steden beloofd, tot nu toe vijf stadswijken aangewezen
D66 schreef 96 toetsbare beloften over wonen en klimaat op. Drie staan in dezelfde vorm in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA en in de ontwerpbegroting voor 2027, alle drie over wonen; in het klimaatdeel staat er geen enkele in dezelfde vorm.
Op basis van: Bijna twee derde van 96 D66-beloften over wonen en klimaat ontbreekt in akkoord en begroting
Een verkiezingsprogramma is een verlanglijst, een coalitieakkoord is wat ervan overblijft als twee andere partijen meelezen. Maar wie de 96 toetsbare beloften van D66 over wonen en klimaat naast het coalitieakkoord “Aan de slag” van 30 januari 2026 en de ontwerpbegroting voor 2027 legt, vraagt zich af of die papieren wel over hetzelfde land gaan.
Drie. Zoveel beloften staan er in dezelfde vorm in dat akkoord en die begroting, alle drie over wonen: verhuurders moeten slechte energielabels wegwerken, de bouwregels voor prefabwoningen worden gelijkgetrokken en hospitaverhuur wordt eenvoudiger. Zelfs dat drietal is niet af: de labelregeling is nog niet definitief en de hospitawet moet volgens het streven op 1 januari 2027 ingaan. Vijfentwintig beloften kregen een andere vorm, acht lopen nog. Zestig vond Blunt niet terug.
Van stad naar stadswijk
“D66 wil tien nieuwe steden bouwen,” stond in het verkiezingsprogramma. Het akkoord maakt er “minstens 30 grootschalige nieuwbouwlocaties van nationaal belang” van: “Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden.” Formeel aangewezen zijn er op de peildatum vijf, met elk 5.000 tot 8.000 woningen. Een stadswijk, geen stad. Wie tien steden bestelt en een handvol wijken bezorgd krijgt, zou het pakket willen terugsturen, ware het niet dat de bezorger nog onderweg is: de volgende vijf locaties volgen in de Nota Ruimte, en de nieuwe steden staan daar als toekomstperspectief voor de langere termijn.
Ten minste twee van die steden zouden volgens D66 aan de Lelylijn en de Nedersaksenlijn liggen. Die koppeling vond Blunt niet terug in het akkoord. Van de vijf locaties kan alleen Leeuwarden met de Lelylijn verbonden raken; Deventer, Haarlem, Maastricht en Weert liggen ver van de onderzochte tracés. Steden aan het spoor, zolang je de koppeling er zelf bij denkt.
“We bouwen het belastingvoordeel van woningbezit af,” schreef D66, “en gaan beleggers meer belasten.” Volgens het akkoord blijft de fiscale behandeling van de eigen woning “ongewijzigd”. Volgens de begroting gaat de overdrachtsbelasting voor investeerders in huurwoningen per 1 januari 2027 van 8 naar 7 procent. Beleggers meer belasten, dus, maar dan met een minteken ervoor.
Klimaat: het doel blijft, de gereedschapskist rammelt
Van de 49 klimaatbeloften staat er geen enkele in dezelfde vorm in akkoord en begroting; elf kregen een andere vorm, drie lopen en 35 vond Blunt niet terug. Het doel van 55 procent minder uitstoot in 2030 overleeft, met een zucht: “Het klimaatdoel van 2030 wordt lastig, maar we houden die ambitie vast.” Vasthouden is iets anders dan halen. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving was de kans daarop al vóór het akkoord kleiner dan 5 procent, en het uitgewerkte beleid uit het akkoord houdt haar daar.
Het akkoord legt wel eigen gereedschap in de kist: wind op zee via Contracts for Difference voor 40 GW, een Crisiswet Netcongestie en tenminste vier kerncentrales, twee meer dan D66 noemde. Alleen is het vooral de kist van het compromis, afgesteld op later: de 40 GW is een doel voor 2040, en nieuwe kerncentrales draaien volgens het planbureau in 2040.
Het gereedschap van D66 zelf? Een minimumprijs voor CO2 in sectoren buiten de Europese emissiehandel vond Blunt niet; het akkoord schaft juist de nationale CO2-heffing voor de industrie af, voor een gelijk speelveld in Europa. Andere sectoren, zeker, maar een tegengestelde koers. Volgens de Miljoenennota wordt de korting op dieselaccijns in 2027 verlengd, en volgens de begroting gaat het hoge tarief van de vliegbelasting omlaag. D66 wilde gaswinning onder de Noordzee uiterlijk voor 2040 beëindigen; het akkoord zegt “we blijven gas winnen op de Noordzee”. Over stoppen met hout verbranden voor stroom vond Blunt in akkoord en begroting niets.
Natuurlijk: het akkoord is een compromis van D66, VVD en CDA, die samen een minderheidskabinet vormen. Maar D66 is de grootste partij in dat kabinet en levert de premier. Je zou verwachten dat het grootste gewicht aan tafel meer dan drie van de 96 in dezelfde vorm oplevert, zeker omdat “Betaalbare, groene energie van eigen bodem” bij de “vijf grote doorbraken” van het programma hoorde. D66 zal antwoorden dat die doorbraak er wel is, in ander gereedschap. Dat klopt, al staat er bij de windparken en de centrales 2040 op het etiket, voor een doel in 2030.
Eerlijk is eerlijk: “ontbreekt” betekent hier niet gevonden, niet geschrapt. Elke belofte telt even zwaar, en alleen D66 is gemeten; wat VVD en CDA binnenhaalden, blijft buiten beeld. De begroting is nog een ontwerp, veel beloften lopen tot 2030 of later, en er komt nog wat: de Nota Ruimte met de volgende locaties en een wijziging van de Klimaatwet die het kabinet in het vierde kwartaal van 2026 in consultatie wil brengen.
Tot die tijd blijft het in dezelfde vorm bij drie van de 96, met 25 in een andere maat en acht die nog lopen. Voor een programma vol doorbraken is dat vooral een doorbraak in bescheidenheid.
Pulp